ملانوما

اکثر سرطان های پوست منشا گرفته از لایه بالایی پوست یا همان اپیدرم هستند، در لایه اپیدرم سه نوع سلول اصلی وجود دارد:
سلول های اسکوآموس (سنگفرشی): سلول های تخت بخش فوقانی اپیدرم که با تشکیل سلول های جدید دائما ریزش پیدا می‌کنند.
سلول های بازال: این سلول‌ها در قسمت تحتانی اپیدرم قرار دارند که به آن لایه سلولی بازال می گویند. اینها دائماً تقسیم می‌شوند تا سلول‌های جدیدی را برای جایگزینی سلول‌های سنگفرشی سطح پوست که بین می‌روند، تشکیل دهند. همانطور که این سلول ها در اپیدرم به سمت بالا حرکت می کنند، صاف‌تر می‌شوند و در نهایت به سلول های سنگفرشی تبدیل می شوند.
ملانوسیت‌ها: این سلول‌ها رنگدانه قهوه‌ای به نام ملانین می‌سازند که به پوست رنگ قهوه‌ای می دهد. ملانین از لایه‌های عمیق‌تر پوست در برابر برخی از اثرات مضر نور خورشید محافظت می کند.

ملانوما چیست؟
ملانوما سرطانی است که از سلول‌های ملانوسیت لایه اپیدرم پوست منشا می‌گیرد. ملانوما می تواند در هر نقطه‌‌ای از پوست شروع شود، اما در افرادی که رنگ پوست روشن‌تری دارند احتمال بروز بیشتری دارد. همچنین در مردان بیشتر از تنه (سینه و پشت) و در زنان روی پاها شروع می‌شود. گردن و صورت نیز از دیگر نقاط رایج هستند. افرادی که پوست تیره رنگی دارند، در این مکان‌های شایع‌تر، خطر کمتری برای ابتلا به ملانوما دارند.

 

انواع رایج ملانوما:
ملانوم منتشر سطحی (Superficial spreading melanoma):
تقریبا حدود هفتاد درصد ملانوما از این نوع است. تومورها در این نوع ابتدا به صورت افقی و روی سطح پوست رشد می‌کنند و معمولا به شکل یک لکه تیره روی پوست دیده می‌شوند که به مرور تغییر شکل یا اندازه می‌دهد.
برخی از خال‌های قبلی موجود ایجاد می‌شوند، اما برخی دیگر بدون وجود خال قبلی ظاهر می‌شوند.

ملانوم ندولار (Nodular melanoma):
این نوع ملانوم معمولا به شکل یک برجستگی مشخص و گرد روی پوست دیده می‌شود که اغلب قهوه‌ای تیره یا سیاه است، اما ممکن است صورتی یا قرمز هم باشد.
این ویژگی گاهی باعث می‌شود که در مراحل اولیه شناسایی آن‌ها سخت باشد.
ملانوم ندولار به سرعت به عمق پوست نفوذ می‌کند و به همین دلیل در زمان تشخیص نسبت به ملانوم منتشر سطحی، مرحله پیشرفته‌تری دارد.

ملانوم لن‌تیگو مالین (Lentigo maligna melanoma):
این نوع اغلب در افراد مسن دیده می‌شود. ابتدا به شکل یک لکه برنزه یا قهوه‌ای غیرطبیعی و با شکل نامنظم در مناطقی از پوست که در معرض نور خورشید هستند (مانند صورت، گوش‌ها یا بازوها) ظاهر می‌شود. رشد کندی دارد و ممکن است به مرور زمان تغییرات ظاهری دیگری نیز نشان دهد.

ملانوم آکرال لن‌تیجینوس (Acral lentiginous melanoma):
این نوع در مناطقی از پوست که کمتر در معرض نور خورشید قرار دارند شروع می‌شود، مانند کف دست‌ها، کف پاها، زیر ناخن‌ها.
ملانوم آکرال در افراد با پوست تیره شایع‌تر هستند.

ملانوما در دیگر بخش های بدن:
ملانوم همچنین می‌تواند در سایر قسمت های بدن ایجاد شود، ازجمله:
داخل چشم (معروف به ملانوم چشمی)، داخل بینی، دهان، گلو و ناحیه تناسلی یا مقعد (معروف به ملانوم مخاطی) البته این موارد درصد شیوع بسیار کمتری نسبت به ملانوم پوستی دارند.

 

علائم ملانوما:
مهمترین مسئله این است که نسبت به وضعیت عادی پوست خود آگاه باشید تا متوجه هرگونه تغییراتی بشوید.
 پزشکان از یک چک‌لیست مخصوص استفاده می‌کنند که برخی از علائم مهم ملانوم را نشان می‌دهد. این فهرست با حروف   ABCDE   شناخته می‌شود. همچنین ملانوم ممکن است از خال‌های دیگر شما متمایز باشند. اگر خالی به شکل قابل توجهی متفاوت یا تیره‌تر از سایر خال‌هاست، حتی اگر هیچ یک از علائم ABCDE را نداشته باشد، باید بررسی شود.

 

 A – Asymmetrical  نامتقارن
این ویژگی مربوط به شکل خال یا لکه غیرطبیعی پوست است. خال‌های طبیعی معمولاً متقارن هستند و دو نیمه آن‌ها شبیه به هم هستند. اما اگر دو نیمه خال دارای شکل یا اندازه متفاوت باشد، امکان وجود ملانوم قابل هشدار است.

B – Border حاشیه
این ویژگی مربوط به لبه‌های خال یا لکه غیرطبیعی است. ملانوم حاشیه‌های نامنظم، دندانه‌دار یا محو دارد.
خال‌های طبیعی معمولا لبه صاف و منظم دارند.

  C – Colour رنگ
این ویژگی مربوط به رنگ خال یا لکه غیرطبیعی است. ملانوم اغلب رنگ‌های متفاوت دارد و ممکن است ترکیبی از سیاه، قهوه‌ای و صورتی داشته باشد. خال‌های طبیعی بطور کلی یک رنگ یکنواخت دارند و یا اگر دو رنگ در خال باشد، به شکل متقارن تقسیم می‌شوند.

D – Diameter  قطر

این ویژگی مربوط به عرض خال یا لکه غیرطبیعی است. انواع ملانوم در ابعاد بزرگ‌تر از ۶ میلی‌متر هستند، اما اگر زود تشخیص داده شوند، می‌توانند کوچک‌تر هم باشند. خال‌های طبیعی معمولاً به اندازه سر مداد یا کوچک‌تر هستند.

 

E – Evolving  در حال تغییر
ملانوم ممکن است در اندازه، شکل یا رنگ تغییر کند. همچنین تغییرات دیگری نیز قابل مشاهده‌ است؛ مثل خونریزی، خارش، تغییر حس خال یا منطقه غیرطبیعی پوست، خشک و پوسته‌پوسته شدن خال و...

علل و عوامل ایجاد ملانوما
اشعه ماوراء بنفش: قرار گرفتن در معرض اشعه ماوراء بنفش (UV) یکی از عوامل اصلی خطر برای ابتلا به ملانوم است. نور خورشید، دستگاه‎‌های سولاریوم منابع مهم UV هستند. این اشعه‌ها می‌توانند بهDNA  سلول‌های پوست آسیب زده و رشد غیرطبیعی سلول‌ها را تحریک کنند.

خال‌ها: خال‌ها توده‌های پوستی خوش‌خیم و رنگدانه‌دار هستند که معمولا بعد از تولد ظاهر می‌شوند. داشتن تعداد زیاد یا خال‌های غیرطبیعی (Dysplastic nevi) ریسک ابتلا به ملانوم را افزایش می‌دهد، بویژه اگر سابقه خانوادگی وجود داشته باشد. خال‌های مادرزادی بزرگ نیز خطر بیشتری دارند و گاهی برای پیشگیری از سرطان برداشته می‌شوند. به طور کلی، احتمال سرطانی شدن هر خال منفرد کم است، اما وجود خال‌های زیاد، بزرگ یا غیرطبیعی نیاز به پیگیری و مراقبت منظم دارد.

رنگ پوست، مو و چشم روشن‌تر: افرادی که پوست، مو و چشم روشن‌تری دارند، ریسک بالاتری برای ابتلا به ملانوم دارند. در میان افراد با پوست روشن، کسانی که موهای قرمز یا بلوند، چشم‌های آبی یا سبز دارند و یا پوستی که به راحتی کک‌و‌مک می‌زند و آفتاب‌سوختگی می‌گیرد، بیشتر در معرض خطر هستند.

سابقه خانوادگی: حدود ده درصد از افراد مبتلا به ملانوم سابقه خانوادگی این بیماری را داشتند. این ریسک می‌تواند به دلیل پوست روشن، ایستادن طولانی مدت در برابر تابش آفتاب یا جهش‌های ژنی ارثی باشد و در برخی موارد مشاوره و آزمایش ژنتیک توصیه می‌شود.

سابقه شخصی ملانوم یا سایر سرطان های پوست: افرادی که قبلا ملانوم یا سرطان پوست نوع بازال (BCC)یا سنگفرشی(SCC)  داشته‌اند، ریسک بالاتری برای ملانوم دارند.

افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف: سیستم ایمنی بدن به مقابله با سرطان‌ها کمک می‌کند و افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، ریسک بالاتری برای ابتلا به انواع سرطان پوست از جمله ملانوم دارند. برای مثال، افرادی که پیوند عضو انجام داده‌اند و داروهایی برای تضعیف ایمنی مصرف می‌کنند و یا کسانی که به ویروس HIV مبتلا هستند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند.

 

 

چگونه ملانوما را تشخیص دهیم؟
تشخیص ملانوم چند مرحله دارد:

1. معاینه پوست
   پزشک پوست شما را از سر تا پا بررسی می‌کند تا هر خال یا ضایعه مشکوک را پیدا کند. گاهی از دستگاهی به نام درماتوسکوپ استفاده می‌شود که کمک می‌کند تا جزئیات بیشتری از ضایعه دیده شود.
2. نمونه‌برداری از ضایعه (بیوپسی)
   اگر ضایعه‌ای مشکوک باشد، پزشک یک نمونه از آن را برمی‌دارد تا سلول‌ها زیر میکروسکوپ بررسی شوند.
   روش‌های مختلف نمونه‌برداری عبارتند از:
   • برداشتن کامل ضایعه همراه با کمی پوست اطراف آن
   • برداشتن قسمتی از ضایعه با پانچ بیوپسی یا تیغ مخصوص
   • نمونه‌برداری با سوزن در بعضی موارد
3. بررسی بافت زیر میکروسکوپ (پاتولوژی)
   نمونه برداشته شده بررسی می‌شود تا مشخص شود آیا سلول‌های ملانوم وجود دارند یا نه. پزشک همچنین اطلاعات مهمی مانند ضخامت ضایعه و عمق نفوذ آن را ثبت می‌کند که در تصمیم‌گیری درباره درمان نقش دارد.

مراحل بیماری     (Staging)
پس از تأیید ملانوم، پزشک بررسی می‌کند که بیماری تا چه حد گسترش یافته است:

3. • بررسی گره‌های لنفاوی نزدیک
   • در صورت نیاز، تصویربرداری با روش‌هایی مثل CT یا MRI برای تشخیص گسترش به دیگر اعضای بدن

این مراحل کمک می‌کنند تا پزشک بهترین برنامه درمانی را برای هر فرد انتخاب کند و احتمال درمان موفق را افزایش دهد.

 

روش های درمان ملانوما:

·         جراحی

·         ایمونوتراپی

·         درمان هدفمند (Targeted Therapy)

·         شیمی درمانی

·         الکتروکموتراپی (ECT)

·         رادیوتراپی

 

رفرنس ها: American Cancer Socie
https://www.cancer.org/cancer/types/melanoma-skin-cancer/about/what-is-melanoma.html

https://www.cancer.org/cancer/types/melanoma-skin-cancer/causes-risks-prevention/risk-factors.html

Cancer Research UK

https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/melanoma/symptoms

Melanoma institute of Australia

https://melanoma.org.au/for-patients/melanoma-diagnosis/

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4586763/

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0923753419570168